Het Canadees monument

De 'Canadien', zoals hij in de volksmond genoemd wordt, staat aan het Kerselarekruispunt ('Vancouver Corner') van de Brugseweg en Zonnebekestraat te Sint-Juliaan.
Het beeld mag terecht ťťn van de mooiste monumenten uit de frontstreek genoemd worden.  Het staat in een park met rozen, coniferen en juniperussen.
Het beeld staat op een vierkant plateau met aan elke zijde een boogvormige uitsprong.
Het is een witgranieten zuil van  ruim 10 meter hoog, met bovenaan het borstbeeld van een gehelmde Canadese militair die lijkt na te denken over het lot van zijn gesneuvelde vrienden.  Hij staat met gebogen hoofd gericht naar de plaats vanwaar op 22 april 1915 de chloorgaswolk kwam aandrijven.  Zijn gevouwen handen rusten op een omgekeerd geweer : de kolf naar boven, de loop in de grond.  Deze houding 'Arms reversed' is de traditionele militaire groet aan de gesneuvelden.  Vooraan op de zuil staat in grote letters 'CANADA'.

 

Aan de zijkanten van de zuil zijn panelen aangebracht met opschriften in het Engels en het Frans die een bondige samenvatting zijn van de Canadese bijdrage tijdens de tweede slag om Ieper : 'Deze kolom wijst het slagveld aan waar 18.000 Canadezen aan de Britse linkerflank standhielden tegen de eerste Duitse gasaanvallen van 22 - 24 april 1915.   Tweeduizend vielen er toen en liggen in de omgeving begraven'.  Het opschrift '... fell and lie buried nearby' vervangt het vroegere opschrift '... fell and lie buried here'. 
Dit laatste was wat misleidend want de gesneuvelden liggen begraven op de begraafplaatsen in de omgeving en niet, zoals dikwijls wordt aangenomen, onder het gedenkteken.

 

Aan de voet van de zuil, langs de rechterkant, staat de naam van de ontwerper en het jaartal van ontwerp: F.C. Clemeshaw 1921.  Frederick Chapman Clemeshaw uit Regina (prov. Saskatchewan) maakte zelf deel uit van het Canadese expeditieleger in Frankrijk en BelgiŽ.  Na de oorlog hield hij zich bezig met bouwkunde.  Hij stierf in 1958.
De stenen van de zuil komen uit steengroeven in de Vogezen.  De buste werd in Brussel gebeeldhouwd.

In een boog rond de zuil zijn op het plateau de volgende oriŽntatiepijlen aangebracht : Ypres, Hooghe, Zonnebeke, Passchendaele, Poelcapelle en Langemarck.  Dit zijn allen plaatsen met een bijzondere betekenis in de slag van de gasaanvallen.

De oorspronkelijke struiken en de aarde onder het monument kwamen uit Canada.  Doordat de Belgische bevolking het terrein aan het Gemenebest schonk, staat men hier dus letterlijk en figuurlijk op Canadese grond.
De struiken zijn gesnoeid in de vorm van artilleriegranaten en de lage struiken aan de zijkanten van het verhoog moeten het front uitbeelden met de oneffenheden die ontstonden door de granaattrechters.

Achter het monument staat een hardstenen kastje met het bezoekersregister.

Het monument werd ingehuldigd op zondag 8 juli 1923 om 11u.00.  De plechtigheid vond plaats in aanwezigheid van de Hertog van Connaught (broer van de Britse koning) en de toenmalige Prins Leopold van BelgiŽ.  Voor het eerst stonden toen ook militairen op de hoeken van het plateau met 'arms reversed' zoals de Canadien zelf.

Het monument is reeds meerdere keren het doel geweest van hoog bezoek.  Een greep :
-Op 15 mei 1966 kwamen Queen Elisabeth en haar man Prins Philip van het Verenigd Koninkrijk, vergezeld van Koning Boudewijn van BelgiŽ.
-Op 22 april 1995 kwamen ambassadeurs uit enkele tientallen landen met de Belgische minister van Buitenlandse zaken Derycke in het kader van de OPCW (Uno-controle-organisatie op het verbod van chemische wapens) de 80ste verjaardag van de slag van de gasaanvallen herdenken.
-Jaarlijks komen er Canadese en andere delegaties van oudstrijders.
Bij deze bezoeken helpt de Vrije Basisschool Sint-Juliaan zoveel mogelijk mee de plechtigheid opluisteren door bv. een evocatie met een lied, bloemenhulde, lossen van vredesduiven.
-Het laatste officieel bezoek was op 2 juli 1998.  Toen kwam een Canadese delegatie onder leiding van de Canadese minister van 'Veteran Affairs' F. Mifflin en de Canadese ambassadeur J.P. Hubert de 75ste verjaardag van de Canadien herdenken.  De kinderen van de Vrije Basisschool Sint-Juliaan zongen hun vredeslied 'Let there be peace on earth' en op het einde lieten ze een twintigtal 'vredesduiven' vliegen.


Tekst : Robert Missinne